25 Haziran 1950: Kore Savaşı Nasıl Başladı? Sovyetlerin BM Veto Hatası ve “Sınırlı Savaş” Doktrini
25 Haziran 1950 Pazar sabahı yerel saatle 04.00’te, Sovyet yapımı T-34/85 tankları ve ağır topçu bataryalarıyla desteklenen Kuzey Kore Halk Ordusu’nun (KPA)
38. Kuzey Enlemi’ni (38. Paralel)
aşarak Güney Kore topraklarına girmesiyle yirminci yüzyılın kaderini değiştiren Kore Savaşı (1950–1953) resmen başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden yalnızca beş yıl sonra patlak veren bu çatışma; Soğuk Savaş’ın ilk sıcak muharebesi, Birleşmiş Milletler (BM) ortak güvenlik sisteminin ilk silahlı sınavı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin 21.212 Mehmetçikle katılarak NATO’ya tam üyelik kapısını araladığı tarihi dönüm noktası olmuştur.
1. 38. Paralel Bölünmesi: Geçici İşgal Hattından Kalıcı Sınıra (1945–1948)
1910 yılından itibaren Japon İmparatorluğu’nun sömürge yönetimi altında bulunan Kore Yarımadası, Ağustos 1945’te Japonya’nın teslim olmasıyla birlikte Müttefik devletler tarafından aceleyle çizilen bir sınırla ikiye ayrılmıştır. 10–11 Ağustos 1945 gecesi ABD Savaş Bakanlığı’nda görevli iki genç subay (Albay Dean Rusk ve Albay Charles Bonesteel), başkent Seul’ü Amerikan bölgesinde bırakacak şekilde harita üzerinden
38. Paralel
hattını belirlemiş; yarımadanın kuzeyinde Japon birliklerinin teslimini Sovyet Kızıl Ordusu, güneyinde ise ABD kuvvetleri kabul etmiştir.
Başlangıçta birleşik ve bağımsız bir Kore devleti kurulana kadar geçici bir askeri koordinasyon çizgisi olarak tasarlanan 38. Paralel, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş geriliminin tırmanmasıyla kısa sürede demir bir perdeye dönüşmüştür. 15 Ağustos 1948’de güneyde BM gözetiminde yapılan seçimlerle Syngman Rhee liderliğinde Kore Cumhuriyeti (Güney Kore), 9 Eylül 1948’de ise kuzeyde Sovyet desteğiyle Kim İl-sung liderliğinde Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) ilan edilmiştir.
2. 25 Haziran 1950 Şafak Baskını (“Pokpung Harekâtı”) ve Seul’ün Düşüşü
1949 yılında Çin’de Mao Zedong liderliğindeki komünist devrimin başarıya ulaşması ve Sovyetler Birliği’nin ilk atom bombasını test etmesi, Uzak Doğu’daki güç dengesini değiştirmiştir. Kim İl-sung, Nisan 1950’de Moskova’da Josef Stalin ve Mayıs 1950’de Pekin’de Mao Zedong ile yaptığı gizli görüşmeler sonucunda askeri harekât onayını almıştır.
- Baskın Taarruzu: 25 Haziran 1950 sabahı saat 04.00’te fırtınalı ve yağmurlu bir havada başlayan “Pokpung” (Fırtına) Harekâtı’nda, 135.000 kişilik Kuzey Kore ordusu 150 adet Sovyet T-34 tankı ve 180 savaş uçağıyla Ongjin Yarımadası, Kaesong, Çorvon ve doğu sahili üzerinden taarruza geçmiştir.
- Tanksavar Eksikliği ve Başkentin Kaybı: Ağır tanklara ve zırh delici silahlara sahip olmayan Güney Kore ordusu (ROK) büyük bir şaşkınlık yaşamış; saldırının başlamasından yalnızca üç gün sonra, 28 Haziran 1950’de başkent Seul düşmüştür.
3. Diplomasi Tarihinin En Büyük Hatası: Sovyetler Birliği’nin BM Güvenlik Konseyi Boykotu
Kore Savaşı’nın uluslararası hukuk açısından Birleşmiş Milletler bayrağı altında yürütülmesini sağlayan olay, modern diplomasi tarihinin en büyük stratejik hatalarından biri olarak kabul edilen Sovyetler Birliği’nin BM Güvenlik Konseyi boykotudur:
- Ocak 1950 Boykot Kararı: Sovyetler Birliği’nin BM Daimi Temsilcisi Yakov Malik, BM Güvenlik Konseyi’nde Çin’i temsil eden milliyetçi hükümetin (Tayvan / Çan Kay-şek) çıkarılarak yerine Pekin’deki yeni komünist yönetimin alınması talebi reddedilince, Ocak 1950’de Güvenlik Konseyi toplantılarını boykot ederek salonu terk etmişti.
- Veto Edilemeyen 82, 83 ve 84 Sayılı BM Kararları: 25 Haziran 1950’de Kuzey Kore saldırısı gerçekleştiğinde Sovyet temsilcisi toplantılara katılmadığı için veto hakkını kullanamamıştır. Böylece BM Güvenlik Konseyi; 25 Haziran’da Kuzey Kore’yi saldırgan ilan eden 82 sayılı kararı, 27 Haziran’da tüm BM üyesi devletleri Güney Kore’ye askeri yardıma çağıran 83 sayılı kararı ve 7 Temmuz 1950’de ABD öncülüğünde Birleşmiş Milletler Birleşik Komutanlığı’nı (UNC) kuran 84 sayılı kararı engelsiz biçimde kabul etmiştir.
- Stalin’in Geç Kalan Dönüş Emri: Sovyetler Birliği hatasını fark ederek Ağustos 1950’de Güvenlik Konseyi koltuğuna geri dönmüşse de, Türkiye dahil 16 ülkenin muharip kuvvet gönderdiği uluslararası BM ordusu çoktan kurulmuştu.
4. ABD Başkanı Truman’ın “Polis Harekâtı” ve “Sınırlı Savaş” (Limited War) Doktrini
ABD Başkanı Harry S. Truman, Güney Kore’nin düşmesinin tüm Asya’da domino etkisi yaratacağını değerlendirerek General Douglas MacArthur komutasındaki Amerikan hava, deniz ve kara kuvvetlerini hızla Kore’ye sevk etmiştir. Ancak Truman yönetimi bu müdahaleyi Kongre’den resmi bir “savaş ilanı” çıkartmadan, BM şemsiyesi altında bir “Polis Harekâtı” (Police Action) olarak tanımlamış ve harp tarihine “Sınırlı Savaş” (Limited War) doktrini olarak geçen stratejiyi benimsemiştir:
Neden “Sınırlı Savaş” Uygulandı? İkinci Dünya Savaşı’ndaki “kayıtsız şartsız teslimiyet ve topyekûn zafer” anlayışının aksine, 1950 yılında hem ABD hem de Sovyetler Birliği nükleer silaha sahipti. Truman yönetimi, savaşın Çin topraklarına (Mançurya’ya) veya Sovyet sınırına sıçramasının Üçüncü Dünya Savaşı’nı (nükleer savaşı) başlatacağından endişe etmiş; bu nedenle hedefi “düşmanı tamamen yok etmek” yerine “Güney Kore’nin sınırlarını ve bağımsızlığını korumak” ile sınırlandırmıştır.
Truman – MacArthur Krizi: Kasım 1950’de Çin Halk Gönüllüleri Ordusu’nun savaşa girmesi üzerine Çin anakarasının bombalanmasını ve nükleer silah kullanılmasını talep eden BM Başkomutanı General Douglas MacArthur, “Sınırlı Savaş” doktrinine aykırı hareket ettiği gerekçesiyle 11 Nisan 1951’de Başkan Truman tarafından görevden alınmış ve yerine Korgeneral Matthew B. Ridgway atanmıştır.
5. Türkiye’nin 25 Temmuz 1950 Kararı ve Türk Tugayı’nın Savaşa Etkisi
BM Genel Sekreteri Trygve Lie’nin 29 Haziran 1950’de üye ülkelere gönderdiği askeri yardım çağrısına ABD’den sonra en hızlı ve kararlı yanıt veren ülkelerin başında Türkiye Cumhuriyeti gelmiştir. 18–25 Temmuz 1950 tarihlerinde Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakan Adnan Menderes başkanlığında yapılan değerlendirmeler sonucunda, 25 Temmuz 1950 tarihli ve 3/11585 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tuğgeneral Tahsin Yazıcı komutasında 4.500 kişilik (takviyelerle 5.090 mevcutlu)
1. Türk Tugayı’nın (“Şimal Yıldızı”)
Kore’ye gönderilmesine karar verilmiştir.
- Bozgunu Durduran Kuvvet: Ekim 1950’de Pusan Limanı’na çıkan Türk Tugayı; Kasım 1950 sonunda Çin ordusunun genel taarruzu karşısında geri çekilen ABD 8. Ordusu’nu Kunuri Boğazı’nda (26–30 Kasım 1950) dört gün boyunca göğüs göğüse savunarak mutlak bir imhadan kurtarmıştır.
- Taarruz Ruhu Aşılayan Zafer: Ardından 25–27 Ocak 1951 Kumyangjang-ni Muharebesi’nde süngü hücumuyla Çin 150. Tümeni’ni mağlup eden Mehmetçik, “Sınırlı Savaş” kavramı yüzünden moral kaybı yaşayan BM ordularına yeniden taarruz cesareti kazandırmış ve ABD Kongresi Mümtaz Birlik Nişanı ile ödüllendirilmiştir.
- Üç Yıllık Savaşın Nihai Bilançosu: 27 Temmuz 1953’te imzalanan Panmunjom Ateşkes Anlaşması ile silahların sustuğu Kore Savaşı’nda ABD 36.913 askerini kaybederken; Türkiye Cumhuriyeti cepheye gönderdiği 21.212 kahraman evladından
1.005 aziz şehit
ve
2.147 gazi
vererek hem Güney Kore’nin özgürlüğünü kurtarmış hem de 18 Şubat 1952’de NATO’nun tam üyesi olarak kendi milli güvenliğini tahkim etmiştir.