Kore Savaşı Zaman Çizelgesi (1950–1971)
25 Haziran 1950 sabahı Kuzey Kore ordusunun 38. Paraleli geçmesiyle başlayan Kore Savaşı’ndan Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihi asker gönderme kararına; Kunuri, Kumyangjang-ni, İmjin Nehri ve Vegas meydan muharebelerinden Panmunjom Ateşkes Antlaşması’na ve 1971 yılında son Türk birliğinin yurda dönüşüne kadar tüm tarihi dönüm noktaları.
Kuzey Kore’nin 38. Paraleli Geçmesi (Pokpung Operasyonu) ve BM Çağrısı
25 Haziran 1950 Pazar sabahı saat 04.00’te Kuzey Kore Halk Ordusu, Sovyet yapımı T-34 tankları eşliğinde 38. Paraleli geçerek Güney Kore’ye genel taarruz başlattı. BM Güvenlik Konseyi 25 Haziran’da 82 sayılı, 27 Haziran’da ise üye devletleri Güney Kore’ye askeri yardıma çağıran 83 sayılı kararı kabul etti.
Türkiye Cumhuriyeti’nin Kore’ye Asker Gönderme Kararı
Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Başbakan Adnan Menderes başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, 25 Temmuz 1950 tarihli ve 3/11582 sayılı kararla Birleşmiş Milletler saflarında çarpışmak üzere Kore’ye 4.500 kişilik takviyeli bir tugay gönderilmesine karar verdi. Türkiye, ABD’den sonra BM çağrısına muharip kara birliğiyle yanıt veren ilk ülkelerden biri oldu.
Busan Cebi (Pusan Perimeter) Savunması ve İnçon Amfibi Çıkarması
Kuzey Kore ordusu Güney Kore topraklarının %90’ını ele geçirirken, ABD 8. Ordusu ve Güney Kore birlikleri Nakdong Nehri gerisindeki Busan Cebi’nde son savunma hattını kurdu. 15 Eylül 1950’de Orgeneral Douglas MacArthur komutasındaki BM donanması İnçon Çıkarması (Chromite Harekâtı) ile düşman ikmal hatlarını geriden kuşattı ve 25 Eylül’de Seul geri alındı.
1. Türk Tugayı’nın (“Şimal Yıldızı”) İskenderun’dan Busan’a Gidişi
Tuğgeneral Tahsin Yazıcı ve 241. Piyade Alay Komutanı Albay Celal Dora komutasındaki 1. Türk Tugayı, Ankara Etimesgut’tan demiryoluyla İskenderun Limanı’na intikal etti. 25–29 Eylül 1950’de ABD nakliye gemileriyle hareket eden kafileler, 21 günlük Hint Okyanusu yolculuğunun ardından 12–17 Ekim 1950’de Güney Kore’nin Busan Limanı’na ayak bastı ve Daegu’da ikmal/intibak eğitimini tamamladı.
BM Ordularının Pyongyang’ı Ele Geçirmesi, Çin Ordusunun Yalu Nehri’ni Geçişi ve MiG Koridoru
38. Paraleli geçen BM kuvvetleri 19 Ekim 1950’de Kuzey Kore başkenti Pyongyang’ı ele geçirerek Çin sınırındaki Yalu Nehri’ne yaklaştı. Bunun üzerine Pekin yönetimi Mareşal Peng Dehuai komutasındaki 300.000 kişilik Çin Halk Gönüllü Ordusu’nu gizlice Kore’ye sokarken, Sovyetler Birliği de 64. Hava Savunma Kolordusu’na bağlı MiG-15 jetleriyle hava savaşına dahil oldu.
Kunuri (Wawon, Sinnim-ni ve Sunchon Boğazı) Meydan Muharebeleri
Yalu Nehri’ni gizlice geçen 300.000 kişilik Çin Halk Gönüllü Ordusu’nun genel taarruzu karşısında ABD 8. Ordusu kuşatılma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. ABD 9. Kolordusu’nun sağ kanadını koruyan 1. Türk Tugayı, kendisinden katbekat üstün Çin tümenlerini Wawon, Sinnim-ni ve Kunuri Boğazı’nda 4 gün 4 gece süngü hücumlarıyla durdurarak ABD 8. Ordusu’nu mutlak bir imhadan kurtardı.
Korgeneral Walton Walker’ın Türk Tugayı’na Gümüş Yıldız Madalyası Takdimi
ABD 8. Ordu Komutanı Korgeneral Walton H. Walker, Kunuri’de 8. Ordu’nun imhasını önleyen 1. Türk Tugayı karargâhını bizzat ziyaret ederek Tuğgeneral Tahsin Yazıcı, Albay Celal Dora ve kahraman Türk subay/erlerine ABD’nin en seçkin savaş madalyalarından Silver Star (Gümüş Yıldız) takdim etti. Aynı dönemde Türk Tugayı, Suwon’da Koreli savaş yetimleri için Ankara İlkokulu’nu kurdu.
Kumyangjang-ni ve 156/185 Rakımlı Tepe Zaferi (Mümtaz Birlik Nişanı)
1. Türk Tugayı, Kumyangjang-ni kasabası ve çevresindeki tahkimli tepeleri savunan, kendisinden 3 kat kalabalık Çin 150. Tümeni ve Kuzey Kore birliklerine karşı göğüs göğüse süngü hücumu gerçekleştirerek düşman hatlarını yardı. Bu parlak zafer üzerine ABD Kongresi ve Güney Kore Cumhurbaşkanlığı, Türk Tugayı’nı Mümtaz Birlik Nişanı (Presidential Unit Citation) ile ödüllendirdi.
İmjin Nehri, Çorvon (Chorwon) ve Seul Savunma Muharebeleri
Çin ordusunun Seul’ü yeniden düşürmek amacıyla başlattığı büyük Bahar Taarruzu’nda 1. Türk Tugayı, İmjin Nehri, Çorvon ve Hantan-ch’on hattında göğüs göğüse çarpışarak başkent Seul’ün kuzey savunma kalkanını ayakta tuttu. Aynı günlerde BM Başkomutanı MacArthur görevden alınarak yerine Org. Matthew Ridgway atandı.
1. Türk Tugayı’nın Taegyewon-ni, Hantan Nehri ve 38. Paralel Karşı Taarruzları
Çin Bahar Taarruzu’nun kırılmasının ardından BM 8. Ordusu ile birlikte karşı taarruza geçen 1. Türk Tugayı, Mayıs ve Haziran 1951 boyunca Taegyewon-ni, Hantan-ch’on ve Kumhwa bölgesindeki müstahkem tepeleri ele geçirerek düşmanı yeniden 38. Paralelin kuzeyine sürdü.
Kaesong ve Panmunjom Ateşkes Görüşmelerinin Başlaması
Cephe hattının 38. Paralel civarında dengelenmesi üzerine Birleşmiş Milletler Komutanlığı ile Kuzey Kore–Çin heyeti 10 Temmuz 1951’de önce Kaesong’da, Ekim 1951’den itibaren ise Panmunjom köyünde ateşkes müzakerelerine başladı. Ancak esir değişimi ve sınır hattı anlaşmazlıkları nedeniyle görüşmeler sürerken cephede kanlı tepe muharebeleri 2 yıl daha devam etti.
2. Türk Tugayı’nın (Tuğg. Namık Argüç) Kore’ye Gidişi ve 1. Tugay’ın Yurda Dönüşü
Görev süresini şanla tamamlayan 1. Türk Tugayı kafileler halinde İzmir ve İstanbul limanlarına dönerken, Tuğgeneral Namık Argüç komutasındaki 4.985 kişilik 2. Türk Tugayı Kore’ye intikal ederek 17 Kasım 1951’de komuta ve sancak devir-teslimini gerçekleştirdi. 2. Tugay, 1951–1952 kışında demir üçgen ve ileri karakol hatlarını savundu.
Türkiye’nin Resmen NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) Üyesi Olması
Mehmetçiğin Kore cephesinde sergilediği üstün muharebe kabiliyeti ve müttefik ordular nezdinde kazandığı yüksek itibar, Türkiye’nin Batı güvenlik mimarisine katılım sürecini hızlandırdı. Ekim 1951 Londra Protokolü ve TBMM onayının ardından Türkiye, 18 Şubat 1952 tarihinde Yunanistan ile birlikte resmen NATO tam üyesi oldu.
3. Türk Tugayı’nın (Tuğg. Sırrı Acar) Kore’ye İntikali ve Cepheyi Devralması
2. Türk Tugayı’nın görev süresini tamamlaması üzerine, Tuğgeneral Sırrı Acar komutasındaki 5.326 kişilik 3. Türk Tugayı deniz yoluyla Kore’ye ulaştı ve 20 Ağustos 1952’de cephe sorumluluğunu devraldı. 3. Tugay, savaşın en şiddetli mevzi ve ileri karakol muharebelerinin yaşandığı 1952–1953 döneminde görev yaptı.
Vegas, Elko ve Carson Tepeleri Savunması: Ateşkes Öncesi Son Destan
Panmunjom’da ateşkes imzasından hemen önce stratejik üstünlük sağlamak isteyen Çin ordusu, ABD 25. Tümeni bünyesinde görev yapan 3. Türk Tugayı’nın savunduğu Vegas, Elko ve Carson ileri karakol tepelerine 35.000’den fazla top ve havan mermisiyle hücum etti. 36 saat süren göğüs göğüse çarpışmalarda Mehmetçik mevzilerini terk etmeyerek 3.000’in üzerinde düşman askerini saf dışı bıraktı ve ikinci kez ABD Mümtaz Birlik Nişanı kazandı.
4. Türk Tugayı’nın (Tuğg. Kemalettin Eken) Göreve Başlaması
Vegas Muharebesi’nden çıkan 3. Tugay’dan görevi devralmak üzere Tuğgeneral Kemalettin Eken (ve müteakiben Tuğg. Cihat Alpan) komutasındaki 5.453 kişilik 4. Türk Tugayı 6 Temmuz 1953’te Kore’de göreve başladı. Savaşın son haftasındaki cephe görevlerinin ardından ateşkes hattının korunması sorumluluğunu üstlendi.
Panmunjom Ateşkes Antlaşması ve Kore Tarafsız Bölgesi’nin (DMZ) Kurulması
2 yıl 17 gün ve 159 oturum süren müzakerelerin ardından, 27 Temmuz 1953 saat 10.00’da Panmunjom’da Kore Ateşkes Antlaşması imzalandı ve saat 22.00 itibarıyla tüm cephelerde silahlar sustu. Cephe hattı boyunca 250 km uzunluğunda ve 4 km genişliğinde Kore Tarafsız Bölgesi (DMZ) oluşturuldu; ancak nihai bir barış antlaşması imzalanmadığı için teknik ateşkes rejimi günümüze dek devam etti.
Esir Değişimi Harekâtları (Little Switch & Big Switch): 234 Türk Esirin Dönüşü
Ateşkes anlaşmaları uyarınca Nisan 1953’teki Little Switch (Hasta ve Yaralı Esir Değişimi) ve Ağustos–Eylül 1953’teki Big Switch harekâtlarıyla Kuzey Kore/Çin esir kamplarında tutulan 234 Türk askeri (1’i sivil gazeteci) özgürlüğüne kavuştu. Ağır işkence ve ideolojik beyin yıkama kamplarında tek bir işbirlikçi bile çıkarmayan ve birbirine kenetlenerek hayatta kalan tek millet Türk esirleri oldu.
Ateşkes Hattında Barış Gücü Nöbeti: 5., 6. ve 7. Türk Tugaylarının Görevi
Ateşkesin korunması ve Güney Kore’nin güvenliği için Türkiye tam kadrolu tugay göndermeyi sürdürdü:
• 5. Türk Tugayı (Temmuz 1954 – Temmuz 1955): Tuğg. Süreyya Noga / Tuğg. Rasim Eren
• 6. Türk Tugayı (Temmuz 1955 – Temmuz 1956): Tuğg. Bekir Sıtkı Ulay (`5.146` personel)
• 7. Türk Tugayı (Temmuz 1956 – Temmuz 1957): Tuğg. Rafet Ülgenalp (`5.146` personel)
Busan Birleşmiş Milletler Anıtsal Mezarlığı (UNMCK) ve Türk Şehitliği Antlaşması
Güney Kore Parlamentosu ve Birleşmiş Milletler arasında imzalanan anlaşmayla Busan’daki mezarlık alanı ebediyen BM toprağı ilan edildi. Dünyadaki tek BM Anıtsal Mezarlığı olan Busan’da 462 Aziz Türk Şehidimiz yatmakta olup, Türkiye mezarlıkta İngiltere’den sonra en fazla şehidi bulunan ülkedir.
Son Tam Kadrolu Tugaylarımız: 8., 9. ve 10. Türk Tugaylarının Kore Görevi
Türkiye’nin Kore’de tugay seviyesinde bulundurduğu son üç büyük birlik:
• 8. Türk Tugayı (Ağustos 1957 – Ağustos 1958): Tuğg. Necdet Uğur (`5.146` personel)
• 9. Türk Tugayı (Ağustos 1958 – Ağustos 1959): Tuğg. Lütfü Hanoğlu (`5.146` personel)
• 10. Türk Tugayı (Ağustos 1959 – Temmuz 1960): Tuğg.Coşkun Gürel (`5.146` personel)
Tugaydan Muharip Bölük Düzenine Geçiş (11. – 16. Kore Türk Birlikleri)
Temmuz 1960’tan itibaren Kore’deki Türk kuvveti, kurmay binbaşı komutasındaki 250 kişilik Bağımsız Muharip Piyade Bölüğü seviyesinde temsil edilmeye başlandı:
• 11. Birlik (1960–61): Kur. Bnb. İhsan Över
• 12. Birlik (1961–62): Kur. Bnb. Necati Ogan
• 13. Birlik (1962–63): Kur. Bnb. Turgut Akıncı
• 14. Birlik (1963–64): Kur. Bnb. Sabri Demirbağ
• 15. Birlik (1964–65): Kur. Bnb. İrfan Özaydınlı
• 16. Birlik (1965–66): P. Bnb. Mehmet Kıymet
1005 Sayılı İstiklal Madalyası ve Kore Gazileri Şeref Aylığı Kanunu’nun Kabulü
TBMM tarafından kabul edilen 24 Şubat 1968 tarihli ve 1005 Sayılı Kanun ile İstiklal Savaşı gazilerimizin yanı sıra Kore Savaşı’na fiilen katılan kahraman gazilerimize ve şehit dul/yetimlerine Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı, ücretsiz seyahat, sağlık yardımı ve resmi tören protokolü hakları yasal güvence altına alındı.
BM Komutanlığı Şeref Kıtası (17.–21. Birlikler) ve Son Türk Birliğinin Yurda Dönüşü
1966 yılından itibaren Seul’deki BM Komutanlığı Karargâhı’nda Tören Mangası (Şeref Kıtası) olarak görev yapan 17., 18., 19., 20. ve son olarak Piyade Üsteğmen Kâzım Çallı komutasındaki 21. Türk Birliği, görevini tamamlayarak 7 Temmuz 1971 tarihinde Türkiye’ye döndü. Böylece Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Kore’deki 21 yıllık kesintisiz askeri varlığı şerefle noktalandı.
Bu zaman çizelgesinde yer alan birlik intikal tarihleri, komutan isimleri, muharebe safhaları ve zayiat istatistikleri; Dr. Mehmet Savcı tarafından İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü’nde hazırlanan “Kore Savaşına Katılan Türk Birlikleri” (İstanbul, 2018 — Sayfa 194 Tablo 3.1, Sayfa 199 Tablo 3.2 ve EK-1 MSB Şehit Listesi) başlıklı doktora tezinden, Genelkurmay ATASE Başkanlığı Kore Harbi Kronolojisi kayıtlarından ve Birleşmiş Milletler Komutanlığı (UNC) resmi tarih arşivlerinden derlenmiştir.