Kore Cephesinde Omuz Omuza İki Müttefik: Türk Tugayı ve İngiliz Kuvvetlerinin İmjin Nehri (1951) ile Vegas – Kanca Tepesi (1953) Ortak Savunması
İmjin Nehri’nden Kanca Tepesi (The Hook) ve Vegas’a: Türk ve İngiliz Tugaylarının Ortak Cephe Kaderi
Birincil Kaynaklar: T.C. Genelkurmay ATASE Başkanlığı 1. ve 3. Türk Tugayı Harp Cerideleri, Londra Ulusal Ordu Müzesi (National Army Museum — NAM) Kore Savaşı Koleksiyonu ve Birleşmiş Milletler Busan Anıt Mezarlığı (UNMCK) Resmi Kayıtları.
1950–1953 Kore Savaşı’nda Birleşmiş Milletler (BM) koalisyonu içerisinde ABD ve Güney Kore ordularının ardından cephede en ağır sorumluluğu üstlenen, en kritik boğazları savunan ve Busan BM Anıt Mezarlığı’nda (UNMCK) en fazla şehidi bulunan iki müttefik kuvvet Türk Silahlı Kuvvetleri Kore Tugayı (“Şimal Yıldızı”) ile İngiliz Ordusu (27. ve 29. İngiliz Tugayları / 1. Commonwealth Tümeni) olmuştur. ABD 1. Kolordusu (I Corps) bünyesinde çoğu zaman yan yana sektörlerde çarpışan Türk ve İngiliz askerleri, özellikle Nisan 1951 Çin Bahar Taarruzu (İmjin Nehri ve Yanhwa-ri) ile Mayıs 1953 Ateşkes Öncesi Son Muharebelerde (Vegas–Elko–Carson ve The Hook / Kanca Tepesi) aynı gece, aynı düşman kolordularına karşı omuz omuza direnerek başkent Seul’ün düşmesini engellemiştir.
1. BM Koalisyonunun İki Kilit Müttefiki: Rakamlarla Türk ve İngiliz Kuvvetleri
Genelkurmay ATASE ve Londra Ulusal Ordu Müzesi (National Army Museum) resmi verileri karşılaştırıldığında, iki ülkenin Kore Savaşı’ndaki kuvvet katkısı ve Busan BM Şehitliği’ndeki temsili dikkat çekici bir paralellik göstermektedir:
| Karşılaştırma Kalemi | 🇹🇷 Türkiye Cumhuriyeti (Türk Tugayı) | 🇬🇧 Birleşik Krallık (27. & 29. Tugaylar) |
|---|---|---|
| Ana Muharip Birlik Yapısı | 1., 2., 3. ve 4. Türk Tugayları (241. Piyade Alayı + 105 mm Topçu Taburu) | 27. ve 29. Bağımsız Piyade Tugayları (Temmuz 1951’den itibaren 1. Commonwealth Tümeni) |
| Cepheye Gönderilen Toplam Asker |
21.212(1950–1953 muharip dönem; 1971’e kadar 56.536) | ~60.000 (Kara, Kraliyet Donanması ve Hava Kuvvetleri dahil) |
| Şehit / Hayatını Kaybeden Asker |
1.005 Aziz Şehit(MSB & UNMCK Anı Duvarı Tam Künye) |
1.106 Asker(UNMCK Anı Duvarı Kaydı) |
| Busan BM Şehitliği (UNMCK) Kabir Sayısı | 463 Kabir (En fazla şehidi yatan 2. ülke) | 886 Kabir (En fazla askeri yatan 1. ülke) |
| Yaralı (Gazi) ve Esir (POW) Sayısı |
2.147 Yaralı• 234 Esir (Tamamı %100 sağ döndü) |
2.674 Yaralı• 1.060 Esir |
2. Birinci Kesişim: 22–25 Nisan 1951 Çin Bahar Taarruzu — Kendi Mevzilerine Topçu Ateşi İsteyen İki Kahraman Birlik
22 Nisan 1951 gecesi Çin Halk Gönüllüleri Ordusu Komutanı General Peng Dehuai, başkent Seul’ü yeniden ele geçirmek amacıyla 300.000’den fazla askerle 64 kilometrelik bir cephe hattı boyunca “Birinci Bahar Taarruzu”nu (Fifth Phase Offensive) başlatmıştır. Bu devasa taarruzun ana darbesini karşılayan ABD 1. Kolordusu hattında; batı kanadında İmjin Nehri geçişini Tuğgeneral Tom Brodie komutasındaki İngiliz 29. Bağımsız Piyade Tugayı (Gloucestershire Alayı, Royal Northumberland Fusiliers, Royal Ulster Rifles ve Belçika Taburu), doğu kanadında ise Çorvon – Yanhwa-ri (Hantan Nehri) hattını Tuğgeneral Tahsin Yazıcı komutasındaki
1. Türk Tugayı
savunmaktaydı.
Aynı Gece Yaşanan İki Benzer Kahramanlık: Yanhwa-ri ve 235 Rakımlı Tepe (Gloster Hill)
- Türk Cephesinde Topçu Üsteğmen Mehmet Gönenç (22/23 Nisan 1951 — Yanhwa-ri): Çin 60. Kolordusu’nun gece karanlığında Türk mevzilerine sızarak 9. Bölüğün savunduğu tepeyi kuşatması üzerine, ileri gözetleme subayı Topçu Üsteğmen Mehmet Gönenç telsizcisi şehit olduktan sonra bizzat telsiz başına geçerek Türk topçu bataryalarına tarihe geçen şu son emrini vermiştir: “Düşman bulunduğumuz tepeyi işgal etti. Çok şehit verdik, telsizcimiz de şehit oldu. Koordinatları veriyorum; bataryalar bulunduğumuz tepeyi ateş altına alsın!” Türk topçusunun kendi mevziimiz üzerine indirdiği ateşle Çin taarruzu kırılmış, Üsteğmen Mehmet Gönenç burada şehadet şerbeti içerek ABD Kongresi Üstün Hizmet Haçı (Distinguished Service Cross) ile taltif edilmiştir.
- İngiliz Cephesinde Gloucestershire Alayı (“The Glorious Glosters” — 235 Rakımlı Tepe): Aynı saatlerde İmjin Nehri kıyısındaki 235 Rakımlı Tepe’de Çin 63. Kolordusu’nun üç tümeni tarafından tamamen kuşatılan Yarbay James Carne komutasındaki 700 kişilik İngiliz
1. Gloucestershire Taburu
da cephaneleri tükenince telsizle 45. Kraliyet Topçu Alayı’ndan (25-pounder toplardan) kendi bulundukları tepe etrafına topçu ateşi istemiştir. Üç gün boyunca Çin kolordusunu durduran taburdan yalnızca Binbaşı Mike Harvey komutasındaki D Bölüğü çemberi yarabilmiş, kalan askerler esir düşmüştür.
Hem 1. Türk Tugayı’nın Yanhwa-ri ve devamındaki Taegyewon-ni (“Türk Kalesi”) savunması hem de İngiliz 29. Tugayı’nın İmjin Nehri direnişi, Çin Bahar Taarruzu’nun hızını keserek BM 8. Ordusu’nun Seul kuzeyindeki “Golden Hattı”na düzenli biçimde yerleşmesini sağlamıştır.
3. İkinci Kesişim: 28–29 Mayıs 1953 “Vegas – Elko – Carson” ve “The Hook (Kanca Tepesi)” Muharebeleri
Temmuz 1951’de başlayan ateşkes görüşmeleri sürerken Kore Savaşı, I. Dünya Savaşı’nı andıran çetin bir siper, tünel ve ileri karakol (outpost) savaşına dönüşmüştür. Panmunjom’da ateşkes anlaşmasının imzalanmasına yalnızca iki ay kala, masada stratejik üstünlük sağlamak isteyen Çin komuta kademesi 28 Mayıs 1953 akşamı İmjin Nehri’nin doğusundaki iki komşu kilit mevzie aynı anda savaşın en yoğun topçu ve piyade saldırısını başlatmıştır:
- Sağ Sektörde 3. Türk Tugayı — Nevada Kompleksi (Vegas, Elko ve Carson İleri Karakolları): Tuğgeneral Sırrı Acar komutasındaki 3. Türk Tugayı’nın savunduğu Vegas, Elko ve Carson tepelerine Çin 120. Tümeni 36 saat içinde
65.000’den fazla top ve havan mermisi
yağdırmıştır. Dört kez el değiştiren Vegas tepesinde Mehmetçik göğüs göğüse süngü ve el bombasıyla çarpışarak 151 şehit ve 241 yaralı vermiş; karşılığında düşmana 3.000’in üzerinde zayiat verdirerek cephenin yarılmasını önlemiştir.
- Hemen Sol Bitişik Sektörde İngiliz 1. Commonwealth Tümeni — “The Hook” (Kanca Tepesi): Türk Tugayı’nın savunduğu Vegas-Carson hattının hemen batı bitişiğinde yer alan ve daha önce Türk birliklerinin de görev yaptığı hilal şeklindeki “The Hook” (Kanca Sırtı) mevziine aynı gece (28/29 Mayıs 1953) Çin tümenleri saldırmıştır. Burada mevzilenen İngiliz 1st Battalion, The Duke of Wellington’s Regiment (West Riding) taburu, tıpkı sağ kanadındaki Türk Tugayı gibi sığınak ve tünellerde göğüs göğüse çarpışarak Kanca Tepesi’ni savunmayı başarmıştır.
4. Müze ve Arşiv Kayıtlarında Cephe Silahları, Siper Yaşamı ve Ortak Miras
Londra Ulusal Ordu Müzesi (NAM) ve Genelkurmay ATASE koleksiyonlarında yer alan birincil cephe objeleri, 1950–1953 yıllarında Türk ve müttefik askerlerin nasıl bir ortamda mücadele ettiğini somut olarak belgelemektedir:
- Ele Geçirilen Rus Yapımı PPSh-41 Makineli Tabancalar ve T-34 Tankları: Kuzey Kore ve Çin piyadelerinin yakın gece baskınlarında kullandığı 71 mermilik tambur şarjörlü Sovyet PPSh-41 makineli tabancalarına ve Maxim ağır makineli tüfeklerine karşı; Türk askeri Amerikan M1 Garand tüfeği ve uzun kasaturasıyla, İngiliz askeri ise Lee-Enfield tüfeği ve Centurion tanklarıyla karşılık vermiştir.
- Çin Hücum Borazanları (Bugles) ve Psikolojik Harp: Her iki ordunun harp ceridelerinde de Çin birliklerinin gece taarruzlarında haberleşme ve moral bozma amacıyla kullandığı bakır borazanlar, düdükler ve gonglar ortak bir cephe hafızası olarak kayıt altına alınmıştır.
- “Unutulan Savaş”tan Ebedi Vefaya: İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından yaşandığı için Batı kamuoyunda uzun yıllar “The Forgotten War” (Unutulan Savaş) olarak adlandırılan Kore Harbi, Türkiye ve Güney Kore’de ise 1.005 aziz şehidimizin ve 21.212 kahraman Mehmetçiğimizin yazdığı destan sayesinde milli hafızanın en müstesna sayfalarından biri olarak yaşatılmaktadır.